‘Zodra het alarm afging, begon Mirza heel hard te janken’

Binaisha, Warda en Rugved van ’t Karregat in Eindhoven gaan vandaag op bezoek bij Sjef Smeets. Hij staat al klaar in de deuropening en verwelkomt ze heel hartelijk. Samen nemen ze plaats aan de grote tafel in het lichte appartement. De kinderen kijken nieuwsgierig rond en zijn onder de indruk van alle kunstwerken aan de muur. Meneer Smeets stelt ze meteen gerust: er kan niets fout gaan, zegt hij lachend. Hij heeft veel te vertellen. Samen gaan ze even terug in de tijd, naar het zuiden van Nederland, naar Kerkrade tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Wat herinnert u zich nog van de oorlog?
‘Mijn ouders woonden bij mijn grootouders in huis in Kerkrade. Ook mijn ooms en tantes woonden daar. Ik was het oudste kleinkind. Kerkrade is tijdens de oorlog wel 75 keer gebombardeerd.

Er waren twee soorten luchtalarmen. Het eerste alarm betekende dat er luchtgevechten tussen vliegtuigen waren of dat er vliegtuigen overvlogen. Het tweede alarm klonk heel hard en gemeen. Dan moesten we snel naar de kelder, daar heb ik veel gezeten.

In de kelder gebeurde altijd hetzelfde: opa moest eerst nog even naar het toilet. De rest van de familie was dan bang dat hij niet op tijd terug zou zijn. Opa had ook een zwarte hond, Mirza. Zodra het alarm afging, begon Mirza heel hard te janken.

Uw vader zat in het verzet. Kunt u daarover vertellen?
‘Mijn vader hoorde bij het verzet in Kerkrade. Ze schreven briefjes en pamfletten om mensen moed en hoop te geven en die stopten ze stiekem in brievenbussen. Mijn vader is gelukkig nooit opgepakt, maar de oorlog had niet veel langer moeten duren. Mijn moeder was altijd bang dat hij niet terug zou komen.

Ik herinner me ook het verhaal van Dirk Docter. Hij was 18 jaar en gevlucht omdat hij niet in Duitsland wilde werken. Dirk werd ziek en mijn vader regelde een dokter voor hem. Helaas overleed hij toch. Mijn vader beloofde hem zijn moeder te vertellen wat er gebeurd was. Dirk is later herbegraven in Beverwijk en mijn vader zorgde voor het transport hiervoor.

In 2005 heb ik zijn familie opgezocht en alle brieven tussen mijn vader, Dirks moeder en hun dominee aan hen gegeven. Ik ben trots op mijn vader. Daarom heb ik later ook boeken over de oorlog geschreven. Ik neem interviews af bij mensen die hun familie-oorlogsgeschiedenis willen laten optekenen. Inmiddels heb ik bijna 140 mensen bezocht in het zuidoosten van Brabant.’

Wat staat u het meest bij over de evacuatie van Kerkrade?
‘Ongeveer 30.000 mensen moesten Kerkrade verlaten. Iedereen nam mee wat hij kon dragen of meenemen. Niemand wist waar de stoet mensen naartoe ging. Er was afgesproken dat er niet geschoten zou worden tijdens de evacuatie, maar de Duitsers hielden zich daar niet aan.

Ik zag onderweg iemand die ik kende dood in een sloot liggen. Ik was nog jong en begreep toen niet helemaal wat dat betekende. Wij gingen uiteindelijk met familie naar Voerendaal. Na drie maanden gingen we terug.

Mijn familie heeft mij altijd beschermd. Daarom voelde de oorlog voor mij als kind niet altijd heel angstig. Maar sommige dingen heb ik onbewust toch meegenomen, bij hard onweer of harde geluiden moet ik soms erg schrikken.’

Wat kunt u zich herinneren van de bevrijding?
‘Ik was een verlegen jongetje en bleef veel binnen. Maar na de oorlog was er groot feest. Voor het huis van mijn opa in Voerendaal was een veldkeuken, we kregen van de Amerikanen corned beef, chewing gum en chocola. Soms kregen we voor de ouders sigaretten.

Naast het huis van de buren van opa en oma stonden een waterput en waterpomp en daarom kwamen veel Amerikaanse soldaten bij ons in de buurt. Op een dag reed er een jeep voorbij en een soldaat verloor zijn muts. Ik wilde die muts heel graag hebben, maar ik durfde hem niet op te rapen. Zo verlegen was ik toen.

Ik ben heel blij dat mijn familie de oorlog heeft overleefd. Als ik zie wat er nu in de wereld gebeurt, denk ik soms: het blijft een rare en moeilijke tijd, voor jong en oud. Daarom ben ik ook blij dat scholen aandacht besteden aan de oorlog en vrijheid.’