‘Dit was de allereerste krant die in het bevrijde Nederland verscheen’

Op OBS De Spiegel in Zaandam bereiden Safiye, Abigail, Firdowsa en Jemina het interview voor. Dorothy Borghardt heeft heeft de oorlog niet zelf meegemaakt, maar ze vertelt het verhaal van haar oma Henny de Kat. Toen de oorlog uitbrak, was zij 47 jaar en woonde in Amsterdam-Noord, aan de Waddenweg. Heel bijzonder is de krant die mevrouw Borghardt laat zien. Het Parool van zondag 6 mei 1945. Het is een artikel uit een verboden krant tijdens de oorlog. Op 5 mei 1945 capituleerden de Duitsers en dit was de allereerste krant die daarna in het bevrijde Nederland verscheen.

Wat gebeurde er in 1942?
‘Op een dag kwamen vier Joodse mensen bij mijn oma onderduiken. Haar huis was klein, ze woonde er met haar man en vijf kinderen. Mijn oma had een kleine ruimte ingericht als badkamer, maar uit de kraan kwam alleen maar koud water. Met z’n elven in een huis was het krap en zwaar.
Het was uitzichtloos, dus toen de Duitsers vroegen zich te melden voor werk, deden ze dat. Ze werden naar kamp Westerbork gebracht, een doorgangskamp, en daarna naar Auschwitz. Ze reisden in overvolle veewagons zonder toilet en met weinig water. Onderweg gooiden sommige mensen stiekem briefjes uit de trein, in de hoop dat iemand ze zou vinden. Bij aankomst gingen ze bijna allemaal, behalve de vader, direct naar de gaskamers.’

Zijn de onderduikers nooit verraden?
‘Helaas wel. In 1943 kwamen er drie Joodse mensen bij mijn oma onderduiken: een man die viool speelde, zijn moeder en nog een man. Ze werden verraden en door de politie meegenomen. Via Westerbork gingen ze naar Auschwitz, waar ze in de gaskamers omkwamen.
Omdat ze de Duitsers in huis had genomen, werd ook mijn oma opgepakt. Het helpen van Joodse mensen was strafbaar. Ze werd eerst naar een politiecel gebracht, daarna naar de gevangenis aan de Amstelveenseweg in Amsterdam en vandaaruit ging ze naar concentratiekamp Vught bij Den Bosch.
Mijn opa was op het moment dat de Duitsers binnenvielen niet thuis. Alleen mijn oma was er, samen met de onderduikers. Ze wilden ook mijn opa oppakken, maar mijn oma was heel slim. Ze zei: ‘Ik ben de baas in huis, hij heeft er niets mee te maken.’  De Duitsers trapten erin en lieten hem met rust. Zo was mijn oma: klein van stuk, maar een heel sterke, slimme vrouw.’

Moest uw oma werken in het kamp?
‘Mijn oma werd vanuit kamp Vught doorgestuurd toen de Amerikanen bijna kwamen. In september 1944 dachten ze dat ze bevrijd zouden worden, maar de Duitsers haalden in twee dagen het hele kamp leeg. Alle mensen werden in treinen gepropt en naar andere kampen in Duitsland gestuurd. Mijn oma kwam eerst in kamp Ravensbrück terecht, in het noorden van Duitsland. Daar heeft ze niet zo lang gezeten, want kort daarna werd een groep van ongeveer tweehonderd vrouwen uitgekozen om naar een wapenfabriek bij München te gaan, in het zuiden van Duitsland. Dat was een lange treinreis in goederenwagons, en daar bleef ze de rest van de oorlog.
In de fabriek moesten de vrouwen wapens in elkaar zetten. Mijn oma en de anderen deden dat expres niet goed: schroefjes werden er niet goed ingezet, zodat de wapens later niet goed werkten. Zo saboteerden ze het werk. De Duitsers merkten pas dat de wapens niet goed werkten toen ze werden gebruikt.’

 Wat voor spannends heeft u oma in de fabriek gedaan?
‘De vrouwen kregen steeds minder te eten en moesten ’s ochtends heel vroeg opstaan. Ze liepen elke dag een lange afstand naar de fabriek en weer terug, vaak door sneeuw en kou, zonder warme jassen en met versleten schoenen. De commandant van het kamp moest het eten voor de gevangenen inkopen. Hoe minder hij kocht, hoe meer geld hij zelf hield. Op een gegeven moment besloten de vrouwen te staken, ze stopten het werk. ‘Nu gaan we dood van de honger, dan maar een snelle dood met de kogel.’ Het staken werkte: ze kregen meer te eten.’