‘Bizar mooi waren de avonden op zee onder de sterrenhemel’

Op deze zonnige donderdagmorgen komen Juna en Isabel op de fiets aan bij Liesbeth Moerman (1948). De leerlingen van De Talisman in Eindhoven worden hartelijk ontvangen door mevrouw Moerman in haar woning waar de sfeer wordt bepaald door de prachtige houten meubels met verfijnd houtsnijwerk en de vele planten en schilderijen. Op tafel liggen met de handgemaakte zilveren sieraden en houten beeldjes uit Indonesië en ook een fotoalbum met oude foto’s van vroeger. Mevrouw Moerman biedt de kinderen een blikje Fanta aan en zet wat chocolaatjes op tafel.

Ze vertelt dat ze is geboren in Semarang op Java. Vervolgens heeft ze op verschillende plekken in Indonesië gewoond. Samen met haar ouders en haar twee jaar jongere broer verhuisde ze op 11-jarige leeftijd naar Nederland.

Hoe heeft uw koloniale leven invloed gehad op hoe u naar nadere mensen kijkt?
‘Ik ben door mijn leven heen omringd geweest door verschillende culturen, waardoor het voor mij vanzelfsprekend werd om me thuis te voelen in een diverse omgeving. Door het vele verhuizen leerde ik steeds nieuwe plekken, mensen en tradities kennen, wat me flexibel maakte en nieuwsgierig naar andere mensen en hun achtergrond.

Toen ik later naar Nederland verhuisde, merkte ik hoe anders mensen soms omgingen met diversiteit. Toen mijn man ziek werd in Nederland, kregen we een verpleegkundige aan huis, een ontzettend leuke vrouw uit Suriname. Zij vertelde me later dat ze verrast was dat ik zo blij op haar reageerde, omdat ze al regelmatig weg was gestuurd bij andere mensen met de boodschap: ik wil geen zwarte vrouw in huis. Ik dacht: et is toch niet waar? Omdat ik zelf had ervaren hoe rijk het is om met verschillende culturen samen te leven, voelde het voor mij vanzelfsprekend om open te staan voor iedereen, ongeacht afkomst of kleur. Die houding heeft me mijn hele leven gevormd: in mijn gezin, mijn vriendschappen en zelfs in de multiculturele families van mijn kinderen.’

Hoe was het voor u om zo vaak te moeten verhuizen?
‘Ik heb in Indonesië op vijf verschillende plaatsen gewoond, en ondanks dat we zo vaak verhuisden, heb ik mijn jeugd altijd als heel fijn ervaren. Het was warm, we waren veel buiten, en ik vond het daar zalig. In Nederland hebben we ook op verschillende plekken gewoond. Doordat we telkens na een paar jaar weer naar een andere plek gingen, leerde ik ook dat alles tijdelijk was. Daardoor ging ik eigenlijk niet te veel investeren in vriendjes worden, want ‘je gaat toch weer weg’. Dat deed ik niet bewust; het ging vanzelf. Soms stond ik een beetje zo te kijken naar iedereen, op afstand, omdat ik wist dat ik toch weer zou vertrekken. Door die manier van opgroeien leerde ik me steeds opnieuw aan te passen, en open te staan voor nieuwe mensen en plekken. Die veelzijdige achtergrond zie ik als een groot cadeau. Het heeft mij geleerd om met een ruime blik naar de wereld te kijken en om verschil niet als vreemd te zien, maar als verrijking.’

Hoe ging de reis van Indonesië naar Nederland in die tijd?
‘Als wij van Indonesië naar Nederland reisden, gingen we vaak met de boot of met het vliegtuig. Als we vlogen, deed je daar drie dagen over, omdat vliegtuigen ’s nachts nog niet konden vliegen. Ze landden vlak voordat het donker werd, waarna we naar een hotel gingen en de volgende ochtend weer verder reisden.

Met de boot deed je er drieënhalve tot vierenhalve weken over. Als kind vond ik dat minder leuk, want vaak werden we op het kinderdek gedumpt en moesten daar de hele dag spelletjes doen. Toch heb ik van die reizen ook mooie herinneringen. Een van de leukste dingen vond ik de avonden op zee onder de sterrenhemel. Dat was bizar mooi.

Ook herinner ik me hoe het vliegtuig soms landde op een baan met fakkels langs de rand, omdat er nog geen verlichting was. Dat vond ik toen heel bijzonder om mee te maken.’